Kwiatowe pasy w sadzie – sposób na więcej pożytecznych owadów
Pasy kwietne mogą przyciągać do sadu więcej dzikich zapylaczy i owadów ograniczających liczebność szkodników. Nie wystarczy jednak wysiać dowolnej mieszanki w międzyrzędziu. Znaczenie mają gatunki roślin, ciągłość kwitnienia, sposób koszenia oraz położenie pasa względem drzew i innych siedlisk. Więcej pożytecznych owadów nie oznacza też automatycznie większego plonu — korzyści warto oceniać na podstawie tego, co dzieje się na drzewach, a nie wyłącznie wśród kwiatów.
Jak kwiatowy pas pomaga owadom w sadzie?
Pas kwietny to fragment roślinności kwitnącej utrzymywany w sadzie, na przykład w wybranym międzyrzędziu. Może dostarczać pyłku i nektaru w okresach, gdy drzewa owocowe już nie kwitną, a także zapewniać owadom miejsca schronienia. Jeśli rośliny w mieszance zakwitają kolejno, źródło pokarmu pozostaje dostępne przez dłuższą część sezonu niż w przypadku pasa zdominowanego przez gatunki kwitnące jednocześnie.
Z takich zasobów korzystają różne grupy owadów. Dzikie pszczoły i część muchówek odwiedzają kwiaty, uczestnicząc w zapylaniu. Inne gatunki, w tym drapieżcy i pasożyty szkodników, mogą pomagać ograniczać ich liczebność. Kwiaty bywają dla nich źródłem pokarmu, nawet jeśli ich larwy albo dorosłe osobniki polują na szkodniki.
To dwa odrębne efekty. Obecność owadów na kwiatach pasa świadczy o tym, że roślinność jest dla nich atrakcyjna. Aby ocenić korzyść dla sadu, trzeba sprawdzić również, czy zapylacze odwiedzają kwiaty drzew oraz czy naturalni wrogowie pojawiają się tam, gdzie żerują szkodniki.
Czy pasy kwietne zwiększają liczbę zapylaczy?
Badania wskazują, że mogą zwiększać aktywność dzikich owadów przy drzewach. W brytyjskim badaniu sadów jabłoniowych z pasami kwietnymi częstotliwość odwiedzin kwiatów jabłoni przez dzikie owady, między innymi dzikie pszczoły i muchówki, była o 40% wyższa niż w sadach kontrolnych. Efekt był szczególnie widoczny tam, gdzie siedliska półnaturalne znajdowały się bliżej niż 100 m.
To ważne rozróżnienie: pas nie działa w oderwaniu od otoczenia. Zadrzewienia i inne fragmenty mniej intensywnie użytkowanej roślinności mogą być źródłem owadów, które następnie korzystają z kwiatów w sadzie. Ten sam pas wysiany w dwóch różnych lokalizacjach nie musi więc dawać podobnych rezultatów.
Większa liczba wizyt owadów na kwiatach jabłoni nie przełożyła się w przytoczonym badaniu na jednoznaczny wzrost zawiązywania owoców. Samo zawiązywanie zależy nie tylko od liczby odwiedzin, lecz także od przebiegu kwitnienia i innych warunków w sadzie. Dlatego wzrost aktywności zapylaczy jest wartościowym wynikiem, ale nie stanowi obietnicy wyższego plonu.
Szersza analiza badań nad pasami kwietnymi i żywopłotami, obejmująca między innymi 17 badań dotyczących zapylania, również pokazała znaczenie usytuowania nasadzeń: korzyści dla zapylania słabły wraz z odległością od nich. Lepiej wypadały starsze, wieloletnie pasy bogatsze w gatunki kwitnące. To argument za planowaniem pasa jako trwałego elementu sadu, a nie tylko jednorazowego wysiewu.
Pożyteczne owady mogą też ograniczać szkodniki
Pas kwietny wspiera nie tylko zapylacze. Roślinność zapewniająca pokarm i schronienie może sprzyjać owadom, które żywią się szkodnikami lub pasożytują na nich. Dla sadownika istotne jest jednak to, czy te organizmy przemieszczają się z pasa do koron drzew i czy ich obecność wiąże się z mniejszymi uszkodzeniami owoców.
W badaniu sadu wiśniowego liczebność naturalnych wrogów szkodników była w kwietnych międzyrzędziach niemal dwukrotnie większa niż w kontroli. W koronach wiśni wzrost wyniósł około 15%. Badacze odnotowali również o 25% większe drapieżnictwo mszyc mierzone przy użyciu przynęt. Wynik ten pokazuje aktywność drapieżców, ale nie należy go odczytywać jako informacji, że liczebność mszyc na wszystkich drzewach spadła o jedną czwartą.
Przykład bardziej bezpośrednio związany ze szkodami w owocach pochodzi z europejskiego projektu EcoOrchard. W latach 2016–2017 przy jabłoniach sąsiadujących z pasami kwietnymi stwierdzono średnio o 15% mniej jabłek uszkodzonych przez mszycę jabłoniowo-babkową niż na poletkach kontrolnych. Na badanych częściach drzew znajdowano także do 38% więcej naturalnych wrogów mszyc. Wyniki dotyczą określonych sadów, lat i sposobów prowadzenia obserwacji — nie są prognozą dla każdej plantacji.
Skala korzyści może się zmieniać z sezonu na sezon. W badaniu wieloletnich pasów udział uszkodzonych owoców w roku o dużej presji szkodników wynosił 3,97% przy pasach wobec 11,94% w porównywanym wariancie. Rok później, gdy presja była mniejsza, wartości wyniosły odpowiednio 1,00% i 1,33%. Różnica nadal występowała, ale była znacznie mniejsza. Z tego powodu ocenianie pasa tylko po jednym sezonie może prowadzić do mylnych wniosków.
Jak zaplanować pas kwietny w międzyrzędziu?
Dobór miejsca warto zacząć od warunków pracy w sadzie. Pas nie powinien utrudniać przejazdu sprzętu ani zabiegów przy drzewach. Powinien natomiast znajdować się na tyle blisko uprawy, by owady mogły korzystać zarówno z roślin kwitnących, jak i z drzew. Wyniki przeglądu badań wskazują, że wpływ nasadzeń na zapylanie słabnie wraz z odległością; nie wyznaczają jednak jednej optymalnej lokalizacji dla każdego sadu.
Przy wyborze mieszanki i sposobu utrzymania pasa pomocne są cztery zasady:
- Postaw na zróżnicowane rośliny wieloletnie. W przeglądzie badań starsze pasy z większą liczbą gatunków kwitnących skuteczniej wspierały zapylanie niż młodsze i uboższe nasadzenia.
- Rozłóż kwitnienie w czasie. Gatunki kwitnące w różnych częściach sezonu mogą zapewniać owadom pokarm również po zakończeniu kwitnienia drzew owocowych.
- Planuj koszenie tak, by nie usuwać całej kwitnącej roślinności naraz. Pozostawienie części pasa może pomóc zachować dostęp do pokarmu i schronienia, o ile pozwalają na to warunki utrzymania sadu.
- Uwzględnij otoczenie sadu. Bliskość siedlisk półnaturalnych sprzyjała efektowi obserwowanemu w badaniu jabłoni, dlatego istniejąca roślinność wokół uprawy ma znaczenie przy ocenie potencjału pasa.
Szczególnie ostrożnie należy traktować koszenie jako zabieg wykonywany według jednego schematu wszędzie. W badaniu sadów cytrusowych pasy pozostawione bez koszenia przez sezon wiązały się z większym bogactwem naturalnych wrogów i silniejszą regulacją szkodników. Inny sposób koszenia nie dał podobnej poprawy. Nie oznacza to, że w każdym sadzie należy całkowicie zrezygnować z koszenia. Pokazuje natomiast, że termin i zakres tego zabiegu mogą zmieniać działanie pasa.
Istotny jest również czas potrzebny roślinności na rozwój. Pas wieloletni nie osiąga od razu składu i struktury starszego nasadzenia. Jeśli efekt po pierwszym sezonie jest słabo widoczny, nie przesądza to jeszcze o jego późniejszej przydatności. Równocześnie sam wiek pasa nie zastąpi odpowiedniej mieszanki i utrzymania.
Po czym poznać, że pas przynosi korzyść?
Najprościej prowadzić obserwacje w dwóch miejscach: w pasie kwietnym i na drzewach. Kwitnący pas pełen owadów to dobry sygnał, ale dla sadu liczą się także wizyty zapylaczy na kwiatach drzew, obecność naturalnych wrogów w koronach oraz liczba i skala uszkodzeń owoców.
Jeśli masz taką możliwość, porównuj drzewa sąsiadujące z pasem z podobnym fragmentem sadu bez takiego nasadzenia. Notuj okresy kwitnienia, aktywność owadów i występowanie szkodników, a przy zbiorze — uszkodzenia owoców i plon. Obserwacje prowadzone przez kolejne sezony są bardziej użyteczne niż pojedynczy pomiar, ponieważ pogoda i presja szkodników mogą znacznie zmieniać wynik.
Pas kwietny można więc traktować jako sposób na stworzenie pożytecznym owadom lepszych warunków w sadzie, a nie jako zamiennik obserwacji uprawy. Badania pokazują zarówno większą aktywność zapylaczy, jak i przypadki ograniczenia szkód powodowanych przez szkodniki. Pokazują też, dlaczego o wartości konkretnego pasa najlepiej świadczy to, co dzieje się przy sąsiadujących z nim drzewach.
Przeczytaj również:
- https://tatowy.pl/ogrody-przyszlosci-jak-technologia-wplywa-na-nasze-sposoby-uprawy/
- https://tatowy.pl/wprowadzenie-do-brytyjskiego-systemu-podatkowego/
- https://tatowy.pl/czysta-miedz-efektywne-techniki-mycia-i-konserwacji-naczyn/
- https://tatowy.pl/jak-wybrac-oswietlenie-zewnetrzne-ktore-nie-oslepi-sasiadow/
- https://tatowy.pl/male-mieszkanie-jak-optymalnie-wykorzystac-przestrzen-w-jadalni/
- https://tatowy.pl/jak-rozpoznac-dzianine/
- https://tatowy.pl/rosliny-idealne-do-ogrodu-zimowego-w-polskim-klimacie-co-wybrac/
- https://tatowy.pl/za-kulisami-mody-gdzie-projektanci-szukaja-materialow-dla-swoich-najnowszych-kolekcji/
